Tip 2 Diyabette ‘hareket korkusu’ profilleri yaşlılarda egzersiz isteği ve düşme riskini birlikte etkiliyor

Tip 2 diyabeti olan yaşlı yetişkinlerde, hareket etmeye ilişkin psikolojik kaygıların egzersiz davranışları ve düşme riskiyle nasıl kesiştiği daha net ortaya çıkıyor. Yeni bir kesitsel çalışma, kinesiophobia olarak bilinen; hareketin, beklenen ağrı ya da yaralanma nedeniyle tehlikeli olduğu yönündeki korkunun, yalnızca fiziksel belirtilerle değil aynı zamanda kişinin egzersize dair özgüveni, duygusal zorlanması ve genel fiziksel kırılganlığıyla birlikte şekillenen farklı “profil”ler oluşturduğunu gösteriyor.

Çalışmanın odak noktası olan kinesiophobia, diyabet bakımında çoğu zaman yeterince ele alınmayan bir durum. Oysa hareketten kaçınma eğilimi, diyabetin yönetiminde temel bir yeri olan düzenli fiziksel aktiviteye katılımı zorlaştırabiliyor. Araştırmacılar, bu korkunun tek bir düzeyde seyretmediğini; bireyler arasında kinesiophobia deneyiminin ve buna eşlik eden faktörlerin farklı kombinasyonlarla kümelendiğini incelemek üzere istatistiksel bir yöntem kullandı.

Latent profile analysis (gizil profil analizi) olarak adlandırılan yaklaşım, popülasyon içinde ölçülmemiş alt grupları tanımlamaya yardımcı oluyor. Bu çalışmada, yaşlı tip 2 diyabetli katılımcılar kinesiophobia düzeyleriyle birlikte egzersize yönelik self-efficacy (egzersiz yapabilme konusunda kendine güven), diyabete bağlı distress (diyabet sıkıntısı) ve düşme riskiyle ilişkili göstergeler temel alınarak farklı profillere ayrıldı. Böylece araştırma, “korku var/yok” gibi ikili bir çerçeveden ziyade daha kişiselleştirilmiş bir tablo sundu.

Sonuçlar, kinesiophobiaya eşlik eden psikolojik ve duygusal durumların tek tek değişkenler olarak değil, birlikte ele alındığında daha anlamlı bir resim verdiğine işaret ediyor. Bazı katılımcıların, hareket korkusunun egzersiz yapma konusunda kendini yeterli hissetmeyle birleştiği; bazılarında ise diyabetle ilişkili duygusal zorlanmanın bu korkuyla aynı profile eşlik edebildiği görüldü. Bu tür kombinasyonlar, katılımcıların fiziksel aktiviteye yönelme biçimini etkileyebilecek potansiyele sahip.

Çalışma aynı zamanda, kinesiophobia düzeylerinin düşme riskiyle ilişkili olabildiğini raporluyor. Düşmeler yaşlılıkta, özellikle de diyabet gibi kronik hastalıkların eşlik ettiği durumlarda, işlev kaybı ve sağlık hizmeti kullanımını artırabilen önemli bir risk başlığı. Araştırmacılar, psikolojik korkunun fiziksel davranışları şekillendirerek dolaylı yollarla kırılganlığı ve düşme olasılığını etkileyebileceği fikrine dikkat çekiyor; ancak bu çalışma kesitsel olduğu için nedensellik yönünü kesinleştirmiyor. Yani gözlenen ilişkiler, korkunun düşmeye yol açtığını ya da düşme deneyimlerinin korkuyu güçlendirdiğini tek başına kanıtlamıyor.

Yine de bulgular, diyabet bakımının yalnızca glisemik kontrol ve fiziksel egzersiz planlamasını değil, hareket korkusunu azaltmaya yönelik psikososyal değerlendirmeleri de kapsaması gerektiğine dair klinik açıdan anlamlı bir tartışma alanı açıyor. Egzersiz öz-yeterliliği ve diyabet distressi gibi faktörlerin profiller halinde kümelenmesi, yaklaşımın “tek tip” olmak yerine kişilerin deneyimlerine göre uyarlanmasının daha uygun olabileceğini düşündürüyor.

Araştırmacılar, bu çalışma tasarımının katılımcılar arasındaki ilişkileri aynı zaman noktasında değerlendirdiğini vurgulayarak, gelecekte nedensel mekanizmaları test eden daha uzun süreli araştırmalara ihtiyaç olduğunu belirtiyor. Bununla birlikte çalışma, yaşlı tip 2 diyabetli bireylerde kinesiophobiayı ihmal etmenin, egzersiz katılımı ve düşme riski açısından kaçırılan bir fırsat olabileceğini ortaya koyuyor.

Kaynak: https://scienmag.com/kinesiophobia-profiles-linked-to-exercise-and-fall-risks-in-older-diabetics/