Acil serviste “dikey akış” triyajı: Aynı kapasiteyle bekleme süresi nasıl kısalıyor?

Acil servislerde hasta beklemelerini azaltmanın, çoğu zaman yeni yataklar ve ek personel gerektiren pahalı bir mesele olduğu düşünülüyor. Ancak Baltimore’dan gelen yeni bulgular, daha “akıllı” bir yönlendirme yaklaşımının, fiziksel kapasiteyi artırmadan toplam acil servis kalış süresini kısaltabileceğini işaret ediyor. Yönetim Bilimi alanında yayımlanan çalışmaya göre, doğru hastaları doğru bakım sürecine daha hızlı ve daha tutarlı biçimde yönlendiren yapılandırılmış bir triyaj protokolü, güvenlikten ödün vermeden acil servis uzunluğunu yaklaşık 11 dakika azaltabiliyor.

Çalışmada incelenen fikir, “dikey hasta akışı” (vertical processing) olarak adlandırılan bir işleyişe dayanıyor. Dikey akışta, uygun kriterleri taşıyan hastalar, yatak kapasitesini fiilen kullanacak şekilde bekletilmek yerine oturtulmuş bir tedavi yoluna (seated treatment pathway) yönlendiriliyor. Bu yaklaşımın temel amacı, acil servisin sınırlı yatak alanını en çok gereksinim duyan hastalar için daha verimli tutmak ve sıradaki toplam zaman maliyetini düşürmek. Yatak yerine oturtulmuş alanların birçok hastanede zaten mevcut olabileceği, fakat kimin bu alana yönlendirildiğinin çoğu zaman gayriresmî biçimde belirlendiği vurgulanıyor; bu durum ise hastalar arasında değişkenliğe yol açabiliyor.

Araştırmacılar, söz konusu değişkenliği azaltmayı hedefleyen veri destekli bir triyaj protokolünün etkisini rapor ediyor. Ekip, protokolün uygulanmasıyla acil serviste toplam kalış süresinin ortalama olarak yaklaşık 11 dakika, yani yüzde 4,2 oranında kısaldığını bildiriyor. Bu sonuç, zaman kazancının yalnızca tek bir süreç adımında değil, acil servisteki “uçtan uca” bekleme ve aktarım dinamiklerinde görüldüğünü düşündürüyor. Bulguların ayrıca hasta güvenliği bakımından sürdürülebilir olduğunu belirtiyor; bu da yaklaşımın yalnızca hız hedefleyen bir yeniden düzenleme olmadığını, klinik risklerle uyumun da gözetildiğini ima ediyor.

Çalışmanın dikkat çektiği bir başka nokta da, bekleme sürelerini azaltma denemelerinde sık görülen tuzağa karşı koyması. Yatak sayısını, servis içi personel miktarını ya da fiziksel alanı artırmak çoğu sağlık kuruluşu için hemen uygulanabilir bir seçenek değil. Dikey akış fikri ise kapasite artışı olmadan, mevcut alanların kullanımını daha standart hale getirerek darboğazları hafifletmeyi amaçlıyor. Triyajın belirli bir “kural seti” çerçevesinde işletilmesi, hastaların oturtulmuş tedavi alanına sevkinde hangi kriterlerin devreye girdiğinin tutarlı olmasını sağlamayı hedefliyor.

Elbette, çalışmanın sonuçlarının klinik uygulamaya ne ölçüde yansıyacağı; acil servisin mimarisi, mevcut oturtulmuş alanların kapasitesi, triyaj ekibinin eğitim düzeyi ve protokolün yerel hasta profiline uyarlanması gibi etkenlere bağlı olacaktır. Ayrıca bildirilen zaman kazanımı, ortalama bir iyileştirmeyi ifade ettiği için bireysel senaryolarda değişebilir. Bununla birlikte, yönetim bilimi perspektifinden ortaya konan çerçeve, acil servis kalabalığını azaltmada giderek daha görünür hale gelen “iş akışı tasarımı” yaklaşımını güçlendiriyor.