NHS uzmanlık eğitimine girişte etnik eşitsizlik: Siyah ve Asyalı doktorlar daha az teklif alıyor

İngiltere’de NHS’in uzmanlık eğitimine yönelik seçim süreçlerinde etnik kökene bağlı çarpıcı farklılıklar ortaya çıktı. Özgürlük Bilgi Yasası (Freedom of Information) talebiyle elde edilen eğitim seçimi verilerini inceleyen bir analiz, 2024 NHS England (NHSE) rakamlarına dayanarak, siyah ve bazı Asyalı hekim adaylarının birçok tıp branşında eğitim yeri teklifi alma olasılığının beyaz adaylardan belirgin şekilde düşük olduğunu raporladı. Bulguların, Birleşik Krallık sağlık sektöründeki işe alım uygulamalarında ırkçılığa ilişkin uzun süredir dile getirilen endişelere nicel bir ağırlık kazandırdığı belirtiliyor.

Analiz, The BMJ’de yayımlandı ve tüm uzmanlık alanları genelinde siyah adayların beyaz adaylara kıyasla eğitim yeri teklif edilme ihtimalinin daha düşük olduğunu gösterdi. Veriler, siyah başvurucuların genel olarak beyaz meslektaşlarına göre bir eğitim pozisyonu teklif edilme olasılığının yaklaşık dört kat daha az olduğunu işaret ediyor. Bu farkın, değerlendirme basamaklarının ilk aşamalarında ortaya çıkıp daha sonra da sürdüğü; yani süreç ilerledikçe “seçim eşiği” gibi düşünülebilecek noktaların eşitsiz biçimde etkilenebildiği anlaşılıyor.

Çalışmanın vurguladığı bir diğer dikkat çekici unsur, bazı branşlarda farklılığın daha da büyümesi. Örneğin, çekirdek eğitim yıl 1 (CT1) düzeyinde anesteziyeye ilişkin seçim hattında siyah adayların elde ettiği teklif oranlarının beyaz adaylara kıyasla “son derece düşük” bir seviyede kaldığı aktarılıyor. Kaynakta, bu düşüşe ilişkin oran ayrıntıları tam olarak aktarılmasa da, belirli uzmanlık rotalarında uçurumun derinleştiği görülüyor. Bu, eşitsizliğin tek bir branşa özgü olmadığı; aksine eğitim yolunun yapısı ve rekabetin yoğun olduğu alanlarda farklı şekillerde kendini gösterebildiği yönündeki kaygıları güçlendiriyor.

Rapor, ırksal ayrımcılık iddialarının yalnızca nitel anlatımlara değil, somut seçim verilerine de dayandırılmasının önemine dikkat çekiyor. Elbette, burada incelenen bulguların doğrudan bireysel etkenlerin nasıl işlediğini açıklamadığı; yani hangi aşamada, hangi kriter veya karar mekanizmasının eşitsizliği ürettiğinin bu tür agregat düzeyi verilerle tek başına kesin olarak söylenemeyeceği belirtiliyor. Yine de teklif alma olasılığındaki tutarlı farklılıklar, işe alım ve seçim süreçlerinde sistem düzeyinde adaletin sorgulanmasını gerektiren bir sinyal niteliğinde değerlendiriliyor.

İncelemenin odağında siyah adaylar yer alırken, başlığın da işaret ettiği üzere Asyalı hekimler için de eğitim yeri teklifine erişimde daha zayıf sonuçlar görüldüğü ifade ediliyor. Kaynak metninde Asyalı adaylara ilişkin oranlar ayrıntılı biçimde sunulmadığından, kapsam ve büyüklük konusunda kesin sayılar vermek doğru olmaz; ancak etnik temelli farklılıkların “geniş bir nüans” değil, birden fazla grup için gözlenen bir sorun olduğu anlaşılıyor.

Bu tür farklılıkların sağlık hizmeti açısından potansiyel sonuçları da tartışma konusu. Uzmanlık eğitimine erişim, hekimlerin kariyer yolunu şekillendiren kritik bir eşiktir; dolayısıyla seçimdeki sistematik engeller, yalnızca bireysel ilerlemeyi değil, uzun vadede sağlık iş gücünün çeşitliliğini ve temsil dengesini de etkileyebilir. Ayrıca, fırsat eşitliğine ilişkin kaygılar, eğitim ve uzmanlaşma süreçlerinin güvenilirliği ile toplumun sağlık sistemine duyduğu inancı da dolaylı olarak etkileyebilir.

Genel tablo, NHS’in eğitim seçimi mekanizmalarının etnik gruplara farklı sonuçlar doğurabildiğini gösteriyor. Bulguların, süreçlerin şeffaflığı, karar alma adımlarının tutarlılığı ve mümkünse eşitliği güçlendirecek önlemlerin tasarımı bakımından kamuoyu denetimini artırması bekleniyor. Seçim verilerine dayanan bu tür çalışmalar, sağlık alanında ayrımcılığın ölçülebilir etkilerini görünür kılarken, aynı zamanda “eşitlik” hedefinin ne kadar gerçekçi bir şekilde hayata geçirildiğini de test etmeyi amaçlıyor.

Black and Asian doctors face up to 30 times fewer specialty training posts